Dat Rusland, ondanks de droevige staat waarin haar economie verkeert, de oude invloedssfeer in Centraal-Azië tracht te herwinnen baart de westerse bondgenoten zorgen. Na twee decennia van onbetwiste Amerikaanse hegemonie zit niemand te wachten op een heropleving van de Koude Oorlog. Binnen het NAVO-kamp zelf zijn de verhoudingen echter niet meer zo hecht als voorheen: de teloorgang van de Sovjet-Unie heeft het belang van de verdragsorganisatie doen afnemen.

Over de toekomstige rol van de alliantie wordt al langer nagedacht. Een soort permanente vredesmacht onder VN-mandaat zoals Brits historicus John Keegan voorstelde is minder aantrekkelijk dan het misschien lijkt. In april schreef ik hierover: “Om te voorkomen dat de NAVO in zo een rol als instrument van Westers imperialisme wordt gezien zouden vele nieuwe lidstaten tot de organisatie moeten toetreden, wellicht zelfs Rusland—terwijl dat land juist reden is dat vele Oost-Europese landen tot de NAVO zijn toegetreden, of dat willen.”

Rusland blijft een beperkende invloed hebben op de speelruimte van de NAVO. Dat weet ook Zbigniew Brzezinski, voormalig nationaal veiligheidsadviseur van President Carter. “Rusland is niet de vijand maar het beschouwt de NAVO nog altijd met enige vijandigheid,” schrijft hij. Om Rusland tot bedaren te brengen moet het land meer en vaker betrokken worden bij kwesties die de Europese veiligheid betreffen. De Russische weerstand tegen de toetreding van enkele voormalige Sovjetrepublieken tot de verdragsorganisatie zou zo kunnen worden afgezwakt.

Brzezinski stelt verder voor dat de NAVO tot een gezamenlijke raad moet komen met de Sjanghai Samenwerkingsorganisatie. Op die manier wordt niet alleen Rusland tevredengesteld; opkomende Aziatische mogendheden als China en India kunnen zo een belangrijkere rol gaan spelen in een internationale gemeenschap die als doel heeft vrede en veiligheid te waarborgen in Eurazië.

Wat de NAVO niet kan doen is transformeren in een mondiale veiligheidsorganisatie. Brzezinski waarschuwt dat dat de Amerikaans-Europese verhoudingen onder druk zou zetten terwijl een dergelijk verbond door interne ideologische verdeeldheid maar weinig kan bereiken. “Een internationale politiemacht die optreedt wanneer het dat zelf wenselijk acht” blijft het meest realistische scenario voor de alliantie. Om die reden blijft de strijd in Afghanistan van buitengewoon belang. Een overwinning aldaar zou de NAVO van de toekomst vorm kunnen geven terwijl een aftocht het bondgenootschap waarschijnlijk wederom tot een puur defensief verbond reduceert.

Dit artikel verscheen op 4 september op GeenCommentaar.