Een kleine volksopstand in het zuiden des lands: arbeiders en geëngageerde studenten trekken tezamen op temidden van de verderfelijke winkelketens van onze consumptiemaatschappij om te protesteren. Hun boodschap? Laat de rijken de crisis betalen!

Het zijn voor een kapitalist geen gemakkelijke tijden. Bonussen worden geschrapt, mega-salarissen aan de kaak gesteld, aandelenpaketten zijn weinig tot niets meer waard. Dat doet de socialist deugd. Volgens Grenzeloos (wat tracht de wereld te begrijpen om haar te veranderen) bezitten de rijkste families van ons land zo een aanzienlijk vermogen dat het elke beurskrach kan weerstaan. “Het gaat hier even om de orde van grote,” aldus de blijkbaar schraal onderwezen auteur. “Een extra belasting van tien procent op die vermogens zou voldoende zijn om het hele begrotingstekort te dekken, terwijl de betreffende families het in hun levensstandaard niet zouden merken.” Maar wel in hun portemonnee toch zeker!

De Socialistische Partij wilt meer structurele belastinghervorming: “Nu laagbetaalde werknemers de dupe dreigen te worden van de crisis, is een extra tarief voor inkomens van meer dan 2,5 ton op zijn plaats,” aldus het crisisplan van de solidairen. 7,5 miljard geeft de partij graag uit om de recessie te lijf te gaan. Nederland moet namelijk een nieuwe koers gaan bevaren. “Men staarde zich blind op winst, hebzucht en de korte termijn,” schrijft mevrouw Kant, terwijl allerlei sociale voorzieningen meedogenloos worden afgebroken. “Deze crisis maakt duidelijk dat de oude, neoliberale politiek bankroet is.” Ah, het einde van het kapitalisme! Dat klinkt bekend.

Maar heeft het kapitalisme eigenlijk wel gefaald? Wie is nu de hoofdschuldige van de huidige crisis? Vrijwel iedereen zal onmiddellijk wijzen naar de enthousiaste hypotheekverstrekking in de Verenigde Staten waarbij zelfs mensen bijna zonder inkomen een huis mochten kopen. Wie maakten dit mogelijk? De particuliere banken waren gedwongen mee te doen maar het waren de door de overheid gesponsorde Frannie Mae en Freddie Mac, alsmede de Federal Reserve die de rente kunstmatig laag hield, die de bubbel jarenlang vrolijk bliezen tot zij vorig jaar zomer uiteenspatte. Niettemin lijkt de reactie van overheden wereldwijd op dit economisch zware weer juist meer overheidsinmenging.

Overheidsinmenging vervuilde gedurende de jaren zestig en zeventig de Amerikaanse economie dusdanig dat Ronald Reagan grondige herwaardering van de vrijemarkteconomie nodig achtte om het land er weer bovenop te helpen. In feite was Reagans beleid helemaal niet zo verregaand. Onder zijn presidentschap werden enkele belastingen verlaagd, de inflatie bedwongen en wat regelgeving afgezwakt met als resultaat dat de economie opbloeide. Tegelijkertijd werden sociale voorzieningen nauwelijks aangetast waardoor noodgedwongen de staatsschuld toenam. Onder zijn opvolgers was het niet veel anders. Zelfs George W. Bush, zogenaamd een groots verdediger van de vrije markt, overzag een gigantische uitbreiding van de overheidsuitgaven met slechts marginale verlagingen van de belastingen die ook nog eens nauwelijks de mensen raakten die het konden gebruiken. Desondanks krijgt “het kapitalisme” de schuld van de crisis, terwijl zelfs in de Verenigde Staten van werkelijk kapitalisme geen sprake is.

Vanwaar de haat? Kapitalisme wordt synoniem gesteld aan egoïsme, hebzucht, onverschilligheid—allemaal kwaden. Toch? Solidariteit en vrijgevigheid is waarnaar zou moeten worden gestreefd. We accepteren een peperdure verzorgingsstaat, immers de breedste schouders dienen de zwaarste lasten te dragen. We steunen belastingverhoging voor de welgestelden, want de “laagbetaalde werknemer” is zielig en moet worden beschermd. We beteugelen het bedrijfsleven eindeloos, want zakenlui zijn schaamteloos egoïstisch en dat is gevaarlijk en immoreel. Waarom voerde de Amerikaanse regering zo een onverantwoordelijk huizenbeleid? Omdat iedere Amerikaan een eigen huis moet kunnen bezitten, ongeacht of hij het kan betalen of niet.

De boodschap is voortdurend dezelfde: egoïsme is verkeerd; vrijgevigheid en opoffering ten gunste van anderen is deugdzaam. Egoïsme, het nastreven van eigen belang, vormt het fundament van het kapitalisme en wordt daarom steevast beschuldigd als zijnde de bron van het al het kwaad. Niettemin functioneert het kapitalisme al enkele eeuwen uitstekend. Het brengt de landen die het omarmen, al is het maar deels, welvaart en vooruitgang. Economische vrijheid lijdt onherroepelijk tot meer politieke vrijheid: zij die geld verdienen willen het graag houden en verzetten zich daarom tegen elke staat die hun geld afhandig probeert te maken. Egoïsme betekent ook verantwoordelijkheid; voor eigen inkomen en welstand, niet voor dat van anderen. Iemand die zijn geld verdient, verdient het.

Terug naar onze rode demonstranten. Zij zien graag “de rijken” belast worden voor de economische malaise omdat deze haar veroorzaakt zouden hebben. En zo niet, dan hebben ze er toch wel genoeg geld voor. Maar waarom zouden zij op moeten draaien voor problemen waar zij niets mee te maken hebben gehad? Wellicht kan een enkele bankier of kredietverstrekker het boetekleed worden aangetrokken, dan nog, het kapitalisme an sich treft hier geen blaam. In tegendeel: het kapitalisme is de beste weg uit deze crisis.

Een soortgelijk artikel van mij verscheen op 2 mei 2009 op Sargasso.