Gedurende zijn acht jaren als president van Rusland trachtte Vladimir Poetin de gasaanvoer van Europa te domineren. Het conflict met de Oekraïne van afgelopen januari onderstreepte deze nieuwe Russische machtsuitoefening toen honderdduizenden Europeanen letterlijk in de kou kwamen te zitten.
In zijn wens de gasmarkt te monopoliseren dwong Poetin Gazprom tot het afsluiten van langtermijncontracten met Centraal Aziatische leveranciers tegen vaste prijzen die de huidige marktwaarde van gas aanzienlijk overschrijden. De wereldwijde recessie heeft de vraag naar gas drastisch verlaagd waardoor Gazprom opgezadeld zit met een dure aanvoer dat het slechts tegen verlies kan verkopen. Niet alleen Gazprom lijdt onder de crisis; aangezien het bedrijf Ruslands grootste belastingbetaler is wordt ook de staat nerveus. Verwacht wordt dat de belastingopbrengst van het gasconglomeraat dit jaar zal halveren ten opzichte van vorig jaar.
Tegelijkertijd levert de opwarming van de aarde in de noordpoolregio nieuwe mogelijkheden op. Afgelopen juli publiceerde de Amerikaanse Geological Survey een uitgebreid verslag van de natuurlijke hulpbronnen die de noordpool vooralsnog verborgen houdt. De resultaten zijn verbluffend: de regio zou 13 procent van ’s werelds onontdekte olie herbergen alsmede 30 procent van ’s werelds gasvoorraad. Omringende landen staan dan ook te springen om het poolgebied te exploiteren.
Nadat Rusland in augustus 2007 haar vlag onder de Noordelijke IJszee plantte heeft het land haar aanwezigheid in de regio alleen maar versterkt. In Koude Oorlog-stijl patrouilleert Rusland wederom met bommenwerpers en oorlogsschepen het koude noorden. De Russische overheid investeert tegelijkertijd meer dan een miljard dollar in de uitbreiding van de havenstad Moermansk waardoor deze in 2015 haar capaciteit moet hebben verdubbeld. Voormalig hoofd van de geheime dienst en huidige secretaris van de Russische veiligheidsraad Nikolai Patrushev verklaarde eind 2008 vanwaar al deze inspanningen: “De Arctis moet Ruslands voornaamste strategische hulpbronnen basis worden.” Dit, wellicht, in plaats van de Centraal Aziatische voormalige Sovjetrepublieken die nu nog Ruslands belangrijkste aanleveraars zijn van olie en gas?
Rusland is echter niet de enige met ambities. Canada hield in 2008 haar grootste militaire oefening ooit in het noordpoolgebied en geeft veertig miljoen dollar uit aan “wetenschappelijk onderzoek” dat vooral haar aanspraak op delen van de pool moet ondersteunen. Tezamen met Denemarken, Noorwegen en de Verenigde Staten betwist Canada namelijk deels de Russische pretenties. Rusland antwoordt dat het tot oorlog bereid is om haar grenzen te beschermen. In de lucht lopen de spanningen al af en toe hoog op.
De Verenigde Staten is eigenaardig stil wanneer het de noordpool betreft. Het land dient nog steeds het V.N. zeerechtverdrag te ratificeren en zou veel meer met Canada samen kunnen werken om de Russische gedroomde gebiedsuitbreiding een halt toe te roepen. In Moskou, Ottowa, Oslo en Kopenhagen is iedereen zich maar al te bewust van de mogelijkheden en de gevaren die de smeltende poolkap biedt. Washington lijkt vooralsnog weinig haast te maken.