Dat Pakistan tegenwoordig wellicht de grootste bedreiging voor de stabiliteit van het Midden-Oosten vormt, wisten we al. Maar het wordt nog erger: het land staat op de rand van de afgrond.
Eerder waarschuwde Henry Kissinger al dat Pakistan gemakkelijk slachtoffer zou kunnen worden van jihadextremisme. Zou de coalitiemissie in Afghanistan falen, schreef hij, dan was Pakistan zeker aan de beurt. “Pakistans leiders moeten zich realiseren dat aanhoudende tolerantie,” van de terroristen die vanuit Pakistan in Afghanistan aanslagen plegen, “hun land nog dieper in een internationale maalstroom zal trekken,” aldus de Amerikaanse oud-minister van buitenlandse zaken. Die terroristen die in Pakistan hun heil zoeken versterken hun aanwezigheid. Over aanzienlijke delen van het land, bijna twee-derde volgens een expert, heeft het centrale gezag in Islamabad vrijwel geen enkele controle meer.
Pakistan is niet als Afghanistan een achterlijk en geïsoleerd land van weinig internationale betekenis. In tegendeel: het heeft een bevolking van 165 miljoen, is economisch zeer met de regio verweven, en militair krachtig, met een aanzienlijk leger en 100 kernwapens. Valt dit land uit elkaar dan zouden de gevolgen rampzalig zijn. Het geeft de extremisten een machtsbasis die nog zekerder is dan Afghanistan ooit was; het biedt legitimiteit aan terroristen in de gehele regio die beweren te streven naar een pure sharia-staat; en het ondermijnt de militaire inspanningen van de coalitie in Afghanistan die nu mede via Pakistan worden bevoorraad.
Volgens een Pentagon medewerker is Pakistan eigenlijk al verloren. “Ik zie geen enkel geloofwaardig scenario waaronder de huidige regering of haar waarschijnlijke opvolger de economische, politieke en sociale krachten zal mobiliseren om dit rijzende tij van geweld te doen keren.” Hij voorziet in een Pakistan waarin slechts de steden door de overheid worden bestuurd en het platteland aan militanten ten prooi valt—dit lijkt al min of meer de situatie. Binnen een decennium zou de hoofdstad zelfs haar greep op het gehele land kunnen verliezen.
En dan? Het lijkt aannemelijk dat westerse troepen zich tegen die tijd nog steeds in Afghanistan bevinden. Tegelijkertijd is India meer en meer nerveus geworden over het kernwapenarsenaal van Pakistan; New Delhi bevindt zich immers maar op een paar honderd kilometer afstand van de Pakistaans grens. En Iran, dat ook een grens deelt met Pakistan, zal wellicht kans zien de westerse militaire aanwezigheid in Afghanistan te verzwakken door jihadstrijders te ondersteunen. Al met al, geen prettig vooruitzicht.
Dit artikel verscheen op 21 april op Sargasso.